Η πραγματικοτητα οριζεται απο το πληθος των θαυμαστικων – οσο πιο πολλα, τοσο πιο ψευτικη

του Θοδωρή Παρασκευά*

Παρακολουθώ τις διάφορες λίστες κατάταξης των blogs με βάση το πλήθος των επισκεπτών τους και παράλληλα τις συγκρίνω με τις δικές μου προτιμήσεις. Είναι πράγματι ενδιαφέρον ότι, οι δύο αυτές λίστες (βεβαίως παρουσιάζουν αποκλίσεις, αλλά) σε γενικές γραμμές ταιριάζουν. Τι είναι όμως αυτό που κάνει ένα blog να δέχεται ένα ν πλήθος επισκεπτών και ποιά posts συγκεντρώνουν τα περισσότερα σχόλια;

Όλοι δεχόμαστε ότι το βασικό είναι το περιεχόμενο, αλλά ποιά είναι τα χαρακτηριστικά ενός ενδιαφέροντος περιεχομένου; Το οτιδήποτε έχει το ενδιαφέρον του, το δικό του κοινό, αλλά εδώ μιλάμε για πρόκληση ενδιαφέροντος σε “μαζική” κλίμακα. Επίσης σημαντικό είναι το ύφος της γραφής, αλλά ποιό ύφος συγκεντρώνει τις περισσότερες προτιμήσεις; Επιπλέον, πόσο διαφέρει η νοοτροπία των παρουσιαστών, των θεατών και των σχολιαστών των παραδοσιακών μέσων, από εκείνων των new media; Πρόκειται αλήθεια για διαφορετικούς ανθρώπους, ή η μόνη διαφορά βρίσκεται στα χαρακτηριστικά που προκύπτουν από τη φύση των μέσων που οι ίδιοι άνθρωποι χρησιμοποιούν;

Νομίζω ότι για να απαντήσουμε τα παραπάνω ερωτήματα, θα πρέπει να δούμε για ποιό σκοπό χρησιμοποιούμε τα μέσα, ποιά είναι η φύση τους και τέλος ποιοί είναι οι καθοριστικοί παράμετροι για την “ελκυστικότητα” ενός blog.

Τα μέσα επικοινωνίας, προφανώς στοχεύουν στην επικοινωνία των ανθρώπων. (Μπορεί να χρησιμοποιούνται για τη χειραγώγηση των μαζών, αλλά αυτή είναι απλώς μια παρενέργεια που πηγάζει από τη φύση της σχέσης των υποκειμένων που επικοινωνούν και όχι του εκάστοτε μέσου. Ένας γονιός χειραγωγεί το παιδί του, άσχετα με το μέσο που χρησιμοποιεί – σύμφωνα με το Φουκώ, “σε κάθε σχέση υπάρχει εξουσία και από τη στιγμή που υπάρχει, θα ασκείται με οποιονδήποτε τρόπο”). Αλλά μιλώντας για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τι και γιατί επικοινωνούμε; Ουσιαστικά όλες οι πληροφορίες που επικοινωνούμε, έχουν να κάνουν με απειλές. Μιά “κακή” είδηση αναφέρεται στην περιπτωσιακή εκδήλωση μιας απειλής και μια “καλή” στην περιπτωσιακή αναστολή μιας άλλης απειλής που υπονοείται. Θεωρητικά (αλλά και πρακτικά) επικοινωνούμε για να οργανώνουμε τις στρατηγικές της άμυνάς μας, απέναντι στις υπαρκτές ή ενδεχόμενες απειλές. Επομένως, η επικοινωνία (τι κάνεις;) αφορά οπωσδήποτε απειλές και κινητοποιεί τους αμυντικούς μας μηχανισμούς. Στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες όμως, οι ενεργητικοί αμυντικοί μηχανισμοί των υπηκόων ενός κράτους έχουν μετατεθεί στο ίδιο το κράτος, εφόσον η δημοκρατία ορίζεται σαν το σύστημα διακυβέρνησης που επιλύει δίκαια τις (συμβιωτικές) αντιδικίες μεταξύ των πολιτών. Εξ’ ορισμού, στη “συνείδηση” των πολιτών το ίδιο το κράτος δεν δημιουργεί προβλήματα, μόνο λύνει – οι όποιες ανισότητες (στην επίλυση των προβλημάτων) αιτιολογούνται σαν “μερικές” υποκειμενικές παρερμηνείες της δικαιοσύνης, που επίσης εξ’ ορισμού αποδίδεται στο όνομα του “συνολικού” συμφέροντος της κοινωνίας (και αυτό δίνει το δικαίωμα στο κράτος να παραβιάζει μερικά δικαιώματα “μερικών”). Σταδιακά, στον πολίτη έχει απομείνει μόνο η παθητική άμυνα, που εκφράζεται με την περισυλλογή γύρω από την οντότητα της κάθε απειλής (είναι δεν είναι, περισσότερο ή λιγότερο σημαντική, αφορά εμένα ή τους άλλους). Στην ουσία η πλειοψηφία των πολιτών συζητάει τα γεγονότα όχι στη βάση του άξονα αίτιου-αιτιατού, αλλά πραγματικού-φαντασιακού (δεν είναι δυνατόν, υπερβολές, καλά τώρα, μα που ζούμε, είδες τι έγινε), αναγκάζοντας διαρκώς τους εμπλεκόμενους με τα μέσα (από το πρώτο Μ των ΜΜΕ) να αναζητούν και να προβάλουν όλο και περισσότερο “ακραία” θέματα. Η στάση της μάζας (από το δεύτερο Μ) απέναντι στα γεγονότα, είναι κυρίως μεταφυσική. Εφόσον εγώ δεν λύνω κανένα πρόβλημα, λογικά ούτε δημιουργώ. Είμαι εγκλωβισμένος σε ένα αυτοδύναμο, αυτο-συντηρούμενο και αυτο-ελεγχόμενο σύστημα που λειτουργεί ερήμην μου, με εμένα απλό θεατή – ηδονοβλεψία της συμπεριφοράς του. Δεν μπορώ καν να υποψιαστώ ότι ενδέχεται να παρακολουθώ τον εαυτό μου, απλά γιατί στα ΜΜΕ δεν υπάρχω πουθενά. Υπάρχουν πολλοί που μου μοιάζουν, κάποιοι που μου θυμίζουν κάποιους που ίσως έχω συναντήσει, μερικοί – πολύ λίγοι που ξέρω, ελάχιστοι που μπορώ να ταυτιστώ (πάντα σε απόλυτη αντιστοιχία με τους συσχετισμούς που μπορώ να επιβεβαιώσω και στην καθημερινότητά μου), αλλά ποτέ εγώ ο ίδιος. Συχνά, πολλοί από αυτούς που συμμετέχουν στο θέαμα (ακόμα και σαν θεατές), το κάνουν για να διαπιστώσουν αν όντως είναι πραγματικό.

Το περιεχόμενο λοιπόν των μέσων που προκαλούν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον του κοινού, είναι εκείνο που ο δημιουργός του έχει μελετήσει καλύτερα από υπαρξιακής άποψης, τόσο το θέμα του όσο και το μέσο που το επικοινωνεί (αυτό δεν γίνεται απαραίτητα συνειδητά, μπορεί να γίνεται και υποσυνείδητα – εξαρτάται από την προσωπικότητα και την εξοικείωση του καλλιτέχνη με τη μανιέρα των δημιουργημάτων του). Με δυό λόγια, και βέβαια αυτό αφορά όλες τις μορφές επικοινωνίας (μόνο ο τρόπος διαφέρει), το θέμα πρέπει να (είναι, να φαίνεται και να παρουσιάζεται σαν να) ακροβατεί ανάμεσα στο ρεαλισμό και την υπερβολή, γιατί έτσι μόνο καλύπτει την “υπαρξιακή” πείνα των θεατών. Ο θεατής, ακροατής, αναγνώστης, ερευνητής, γυρολόγος, αλλά και δημιουργός, το πρώτο που ψάχνει σε κάθε του “εύρημα” είναι το αδιαμφισβήτητο αμφισβητούμενο, το είναι-δεν είναι. Εάν το ένα από τα δύο είναι προφανές (δηλαδή εάν είναι έτσι, ή εάν δεν είναι), αυτόματα το θέμα καθίσταται αδιάφορο, απλούστατα γιατί το “δεδομένο” δεν συνιστά απειλή.

Συμπερασματικά, το περιεχόμενο ενός “δημοφιλούς” blog, αναφέρεται στην επικαιρότητα και την καθημερινότητα, συνδέεται δηλαδή με θέματα που είτε συζητούνται ευρέως και σε άλλα μέσα, είτε παρουσιάζει θέματα που αποσιωπούνται από τα υπόλοιπα μέσα. Τα ήδη γνωστά, ιντριγκάρουν τον αναγνώστη γιατί (από τη φύση του μέσου) του δίνεται η ευκαιρία να γνωστοποιήσει τις προσωπικές του απόψεις για θέματα γενικού ενδιαφέροντος. Να ακουστεί η δική του φωνή που (κατά την κρίση του αναγνώστη πάντα), αφ’ενός έχει ιδιαίτερη σπουδαιότητα και αφ’ετέρου “σκοτεινά” συμφέροντα θέλουν να την φιμώσουν. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δωθεί στο ότι ο καθένας έχει μία άποψη για τα συμβαίνοντα, και συνήθως από πριν (αυτά συμβούν). Τα δε άγνωστα που αποκαλύπτονται, ενισχύουν τα προηγούμενα “πιστεύω” του αναγνώστη, περί “σκοτεινών” κέντρων και φίμωσης.

Το ύφος της γραφής περιστρέφεται γύρω από αυτό που εγώ θα έλεγα “ευφάνταστη γκρίνια”, προσομοιάζει δηλαδή τα βασικά χαρακτηριστικά της σάτιρας. Καυστική κριτική στην καθημερινότητα και τις πρακτικές της, με σαφή κατάδειξη γνωστών – αγνώστων, υπευθυνο-ανεύθυνων ηθικών αυτουργών της μιζέριας μας, συνήθως “στολισμένων” με επίθετα τυφλών καθαρτήριων επιθέσεων. Το ζητούμενο εδώ είναι το οργισμένο χαμόγελο, που υποβόσκει σχεδόν πίσω από κάθε απαστράπτουσα οδοντοστοιχία. Η ειρωνεία είναι ότι, ακριβώς αυτό είναι και το στυλάκι του Χατζηνικολάου. Κατά τη γνώμη μου το δελτίο του Alpha, είναι ένα τηλεοπτικό blog (ένα μικρό post-είδηση, ακολουθείται από ένα πλήθος αντιμαχόμενων comments, από προσεκτικά επιλεγμένους αντιπροσωπευτικούς σχολιαστές, ώστε όλοι να βρίσκουν κάποιον να ταυτιστούν – και ο Χατζηνικολάου εκπληρώνει την υποχρέωσή του να απαντάει σε όλους “ισότιμα” και με την απαιτούμενη ευγένεια – αγένεια στα όρια της (δήθεν, στην περίπτωσή του) εύλογης απώλειας της ψυχραιμίας (ενσαρκώνοντας ο ίδιος τον χαρακτήρα με τον οποίο καλείται να ταυτιστεί και ο τελευταίος τυχόν “αντικειμενικός” θεατής).

Άφησα για το τέλος τη φύση των μέσων, τα δυνατά και αδύνατα στοιχεία τους, για να ικανοποιήσω αποκλειστικά και μόνο, τον εγωισμό και την έμφυτη αισιοδοξία μου. Τα new media, θέλω να πιστεύω ότι εκτός από μέσα επικοινωνίας (για τις απειλές) των ανθρώπων, μπορούν να είναι και μέσα για τον επανακαθορισμό των ίδιων των απειλών των κοινωνιών μας. Ότι εξαιτίας του πλουραλισμού σε ποσότητα και ποιότητα του περιεχομένου τους, θα μπορέσουν κάποτε να μας δώσουν την ευκαιρία να απομυθοποιήσουμε τη ρήση “ισχύς εν τη ενώσει” και να δώσουμε έμφαση στο “γιατί τόση φασαρία;” Ότι η δυνατότητα όλων να αντιδράμε ενεργητικά και συνειδητά υποκειμενικά, θα μας βοηθήσει να απογαλακτιστούμε από την άμορφη μάζα που ισχυρίζεται πως μας προστατεύει από τον κακό μας εαυτό. Ότι ακριβώς λόγω της δυνατότητας “μαγειρέματος” των charts, θα μάθουμε να μεταφράζουμε τον default υπότιτλο “just another weblog”, ως “να μια άλλη λογική στον ιστό (της κοινωνίας μας)” που δεν έχει ανάγκη από καμία (αμυντική) “πρωτιά”, γιατί δεν νιώθει πως απειλείται από καμία “mavri hira”*. Πρόκειται απλά για ένα nickname, που θα μπορούσε να έχει ο καθένας από μας, για να ξορκίζει τους πραγματικούς του φόβους. Αν δεν μπορούμε να απελευθερωθούμε με τα κανονικά μας ονόματα και μπορούμε με παρατσούκλια, τόσο το χειρότερο για τους παπάδες που μας βάφτισαν. Μακάρι να καταλάβουμε πως όλες οι απειλές που νιώθουμε, είναι έτσι κι αλλιώς “εικονικές”. Οι πραγματικές ανατροπές έρχονται απροειδοποίητα και έχουν όλες το ίδιο αόριστο όνομα “oxi re pousti mou!” (η πραγματικότητα ορίζεται από το πλήθος των θαυμαστικών – όσο πιό πολλά, τόσο πιό ψεύτικη).

*Επειδή είναι πολύ πιθανόν αυτό το nickname να είναι υπαρκτό, τα εισαγωγικά σημαίνουν πως δεν αναφέρομαι σε κάποιο συγκεκριμένο. Το mavri hira, συνδέεται νοηματικά με τον ιστό.